REKLAMA
REKLAMA

Domowe żywienie pozajelitowe – rola farmaceuty

Żywienie pozajelitowe, nazywane także parenteralnym polega na dostarczeniu składników pokarmowych pacjentowi drogą dożylną. Ze względu na stan zdrowia i możliwości pacjenta istnieje możliwość leczenia żywieniowego podczas pobytu pacjenta w domu.
Domowe żywienie pozajelitowe

Szczególnym rodzajem żywienia pozajelitowego jest Domowe Żywienie Pozajelitowe (HPN, ang. Home Parenteral Nutrition). Jest to postępowanie rutynowe, które pozwala zmniejszyć koszty leczenia. Jest ono tańsze niż leczenie szpitalne a także zapewnia bliskość rodziny i poprawia jakość życia pacjenta. Terapia znajduje zastosowanie u pacjentów, u których długotrwała niewydolność układu pokarmowego uniemożliwia dostarczenie składników odżywczych tą drogą. U chorych onkologicznych wprowadza się ją po to, aby śmierć z wygłodzenia nie nastąpiła wcześniej niż z powodu choroby. Ograniczeniem w stosowaniu jest krótki oczekiwany czas przeżycia. Na podstawie badań klinicznych stwierdzono, że zastosowanie tego typu żywienia u chorych terminalnie nie daje istotnych korzyści. Ponadto może być przyczyną powikłań. Dla tej grupy pacjentów do oceny stanu ogólnego i jakości życia służy skala Karnofsky’ego.

Czym jest skala Karnofsky’ego?

Jest to sposób pomiaru jakości życia pacjenta. Skala umożliwia ocenę stanu ogólnego pacjenta z chorobą nowotworową. Lekarze wykorzystują pomiar przy kwalifikacji pacjenta do dalszego leczenia. Ocena polega na przyznaniu pacjentowi punktów w zakresie od 100 do 0 punktów. W tej sytuacji 100 oznacza idealny stan pacjenta a 0 oznacza zgon.

Pracownia żywienia pozajelitowego

Do obowiązków farmaceutów z Pracowni Żywienia Pozajelitowego należy sporządzanie mieszanin na potrzeby oddziałów szpitalnych. Mieszaniny wykonuje się w workach dwukomorowych. Oznacza to, że komory z emulsją tłuszczową i fazą wodną są oddzielone, zmieszanie następuje tuż przed podłączeniem worka, co dotyczy pacjentów HPN. Proces wykonywania mieszanin jest dwuetapowy. Pierwszy etap odbywa się przy użyciu mieszalnika wolumetryczno-grawitacyjnego sterowanego komputerowo. Worki napełnia się makroskładnikami takimi jak roztwór glukozy, woda oraz roztwór aminokwasów a także emulsja tłuszczowa). Po drugie, pod drugą lożą za pomocą jałowych igieł i strzykawek farmaceuta dodaje mikroskładniki, na przykład elektrolity, witaminy, pierwiastki śladowe oraz leki.

REKLAMA
REKLAMA

Domowe żywienie pozajelitowe

Decyzja lekarza o włączeniu pacjenta do procedury HPN, powoduje przyjęcie do szpitala na kilkudniowy pobyt. W szpitalu lekarz zakłada pacjentowi centralny dostęp żylny. Ponadto w trakcie pobytu w wykwalifikowana pielęgniarka szkoli chorego lub jego opiekuna. Szkolenie polega na przekazaniu pacjentowi informacji na temat właściwej opieki nad cewnikiem/portem naczyniowym,
w tym utrzymaniu drożności. Pacjent uczy się regularnej zmiany opatrunku wokół miejsca wkłucia. Ponadto zwraca się uwagę na przestrzeganie zasad aseptyki przy opiece nad chorym.
Personel uczy również jak suplementować mieszaninę żywieniową przed podłączeniem. W procedurze HPN ważna jest także nauka obsługi pompy do infuzji. Pacjent powinien otrzymać informacje dotyczące zapobiegania oraz leczenia ewentualnych powikłań przy procedurze. Domowe żywienie pozajelitowe wymusza na rodzinie pacjenta organizację przestrzeni w domu. Wiąże się to z wymogiem posiadania lodówki z termometrem do przechowywania gotowych mieszanin oraz stworzenie właściwych warunków do ich podłączenia.

Rolą farmaceuty jest natomiast poinformowanie pacjenta o aspektach farmaceutycznych. Jest to na przykład sposób przechowywania worka w zależności od jego rodzaju – temperatura pokojowa dla worków RTU, lodówka dla AIO. Pacjent powinien zwracać uwagę na ważne informacje zamieszczonych na etykiecie. Na przykład data ważności mieszanin czy właściwa ich suplementacja, ponieważ ze względu na trwałość (witaminy) lub stabilność fizykochemiczną (preparaty z witaminą B1 lub ranitydyną), część dodatków jest dostrzykiwana tuż przed podłączeniem worka w domu.
Farmaceuta powinien pomóc pacjentowi w logistyce dostaw worków oraz sprzętu niezbędnego w codziennej obsłudze cewnika. Do tych sprzętów należą preparaty zapobiegające rozwojowi bakterii w cewniku i zachowujące jego drożność, środki do dezynfekcji, materiały opatrunkowe a także sterylne rękawiczki, maseczki, strzykawki czy igły.

Opieka nad pacjentem obejmuje również domowe wizyty pielęgniarki. Ich celem jest ocena stanu cewnika i miejsca wkłucia lub pobrania krwi na badania biochemiczne czy bakteriologiczne. Każdy pacjent otrzymuje odpowiednią ilość worków, nie wszyscy podłączają mieszaniny codziennie, raz w tygodniu. Kurierzy dostarczają worki w lodówkach transportowych, które zapewniają temperaturę między 2–8⁰C. Ponadto elementem opieki jest także serwis pomp do infuzji. Podaż mieszaniny trwa do kilkunastu godzin i odbywa się zwykle w godzinach wieczornych i nocnych, tak, aby nie ograniczać trybu życia chorego.

Działania niepożądane HPN

Powikłania domowego żywienia pozajelitowego dzielimy na wynikające z założenia cewnika oraz metaboliczne. Do pierwszej grupy zaliczamy zakrzepicę żylną, niedrożność cewnika i zakażenia, a do drugiej: nadmiar lub niedobór poszczególnych składników PN, zespół ponownego odżywienia, chorobę metaboliczną kości oraz nieprawidłową czynność wątroby i nerek. Zespół ponownego odżywienia (ang. refeeding syndrome) wynika z zaburzeń hormonalnych i metabolicznych. Pojawia się u pacjentów niedożywionych, u których zbyt agresywnie wdrożono leczenie żywieniowe (doustne, do- lub pozajelitowe). Objawy kliniczne obejmują m.in. retencję płynów, obrzęki, niewydolność serca, arytmię, niewydolność oddechową i encefalopatię, a także hipofosfatemię, której mogą towarzyszyć hipokaliemia, hipomagnezemia i hipokalcemia.

Rola farmaceuty w zespole zajmującym się pacjentem żywionym pozajelitowo jest ogromna. Posiadając szeroką wiedzę dotyczącą przygotowywania mieszanin oraz doświadczenie, służy lekarzowi, ale przede wszystkim pacjentowi, co przekłada się na lepsze wyniki leczenia. Wzmacnia to pozycję farmaceuty w szpitalu i zapewnia lepszą integrację ze środowiskiem lekarskim i pielęgniarskim.

Źródło:

magazyn Apteka Szpitalna.pl nr 02

REKLAMA
REKLAMA
logo