REKLAMA
REKLAMA

Opioidy – bezpieczeństwo terapii przeciwbólowej

Opioidy stanowią najwyższy stopień drabiny analgetycznej. Są lekami o najsilniejszym działaniu przeciwbólowym.
Opioidy jako najwyższy stopień drabiny analgetycznej

Światowa Organizacja Zdrowia w 1986 roku zdefiniowała schemat terapii bólu. Drabina analgetyczna przedstawia schemat stosowania leków przeciwbólowych oraz innych farmaceutyków w terapii leczenia bólu w pacjentów. Schemat dzieli się na trzy stopnie, z czego każdy to inna grupa leków przeciwbólowych. Opioidy znajdują się na jej szczycie.

Drabina analgetyczna

Pierwszy stopień w schemacie WHO stanowią nieopioidowe leki przeciwbólowe. W ich skład wchodzą niesteroidowe leki przeciwzapalne oraz paracetamol i metamizol. Leki z tego poziomu drabiny zaleca się w terapii bólu łagodnego do umiarkowanego. W przypadku braku skuteczności leków z poziomu pierwszego WHO zaleca przejście na poziom wyższy. Silniejszy ból wymaga zastosowania leków o innym mechanizmie działania. Poziom drugi schematu zajmują leki z grupy słabych opioidów. Są to na przykład tramadol, kofeina czy silne opioidy stosowane w małych dawkach. Na najwyższym stopniu drabiny analgetycznej znajdują się silne opioidy. Stosuje się je w przypadku bólu o dużym nasileniu, w momencie kiedy słabsze leki nie wykazują wystarczającego działania przeciwbólowego. Do tej grupy należą mofrina, oksykodon, fentanyl czy buprenorfina.

Mechanizm działania opioidów

W grupie opioidów znajdują się wszystkie substancje działające na receptory opioidowe. Mogą one odgrywać rolę agonistów, częściowych agonistów a także antagonistów tych receptorów. Każdy z nich odpowiada za inne efekty fizjologiczne w kontakcie z substancjami z grupy opioidowych. Działają one na organizm zarówno stymulująco jak i hamująco. Pobudzają nerw błędny czy układ antynocyceptywny, jednocześnie zmniejszają odczuwanie bólu, odruch kaszlu czy powodują depresję układu oddechowego. Opioidy mogą powodować bradykardię, zmniejszają przepływ krwi w nerkach czy kurczliwość macicy.

REKLAMA
REKLAMA

Wskazania do terapii opioidowej

Leki przeciwbólowe z grupy opioidów nie są wskazane w trakcie porodu ze względu na ryzyko wydłużenia akcji porodowej a także ryzyko przedostania się leku przez łożysko. Mają wpływ na kurczliwość macicy, zwiększają napięcie mięśni gładkich co nasila ból. W terapii niedokrwienia mięśnia sercowego zaleca się zastosowanie morfiny dożylnie, ponieważ zmniejsza uczucie niepokoju oraz obciążenie serca. Leki takie jak oksykodon, morfina, fentanyl są podstawą terapii przeciwbólowej pacjentów onkologicznych. Innymi wskazaniami do zastosowania opioidów jest kaszel, biegunka czy procedura znieczulenia ogólnego i miejscowego.

Działania niepożądane opioidów

Przy wyborze leku w terapii przeciwbólowej należy kierować się stanem ogólnym pacjenta. Ważnym parametrem klinicznym jest stan nerek i wątroby pacjenta. Najczęściej występującymi działaniami niepożądanymi jest senność i nudności. W terapii opioidowej zaleca się jednoczesne stosowanie leków przeciwwymiotnych. Pacjenci skarżą się także na często występujące zaparcia, dlatego dodatkiem do terapii są często makrogole. W sytuacji wystąpienia objawów ubocznych należy rozważyć redukcję dawki leku lub rotację opiodów. Ponadto występują zaburzenia świadomości i nadmierna sedacja. Leki z tej grupy mają wpływ na układ oddechowy, mogą powodować depresję oddechową dlatego nie są zalecane u pacjentów z astmą.

Długotrwała terapia opioidami niesie za sobą wiele długotrwałych konsekwencji. Zaburzenia funkcji poznawczych, senność, brak koncentracji to efekty wpływu leków na ośrodkowy układ nerwowy. Częstym problemem dla pacjentów są zaparcia, które niekiedy przeradzają się w zespół jelita poopioidowego. Występuje także zjawisko retencji moczu. Ponadto u pacjentów obserwuje się spadek odporności, zwiększone ryzyko złamań czy bezdech senny. Jednak największym ryzykiem terapii jest ryzyko uzależnienia pacjenta.

Źródła:

https://www.mskcc.org/pl/cancer-care/patient-education/opioids-what-you-need-know

REKLAMA
REKLAMA
logo