REKLAMA
REKLAMA

Jak zapobiegać wynaczynieniom leków cytostatycznych?

Pacjenci onkologiczni są narażeni na dodatkowe, uboczne skutki przyjmowania chemioterapii dożylnej. Jednym z nich są wynaczynienia leków cytostatycznych.
Wynaczynienia są problemem, który dotyka pacjentów przyjmujących chemioterapię dożylna

Wynaczynienia leku cytostatycznego to powikłanie podawania terapii przeciwnowotworowej, które może wiązać się z poważnymi i bolesnymi powikłaniami dla pacjenta. Do wynaczynienia dochodzi, gdy podawany lek zamiast dożylnie, dostanie się poza naczynie żyle do tkanki otaczającej. W wyniku tego, może dojść do podrażnienia, zaczerwienienia, obrzęku, owrzodzenia a w skrajnych przypadkach martwicy. Z tego powodu, warto zadbać o profilaktykę i zapobiegać wynaczynieniom.

Czynniki ryzyka wynaczynienia

Do czynników ryzyka wystąpienia wynaczynienia, zaliczamy kategorie: zależne od leku, od pacjenta i od personelu.

  • Po pierwsze, czynniki zależne od leku:
    – rodzaj leku (wg podziału pod względem następstw wynaczynienia)
    – wysokie stężenie leku
    – wysoka kwasowość lub zasadowość roztworu leku
    – hiperosmolarność leku
    – obecność niektórych substancji pomocniczych – np. glikol polietylenowy, tweeny
    – występowanie nierozpuszczanych cząstek leku
  • Po drugie, czynniki zależne od pacjenta:
    – wiek – szczególnie dzieci i osoby starsze są zagrożone
    – problemy z komunikacją – pacjent nie zgłosi wystarczająco szybko pierwszych objawów wynaczynienia (dotyczy to szczególnie osób niepełnosprawnych lub małych dzieci)
    – kruche i drobne żyły
    – grube i stwardniałe żyły pacjenta
    – żyły ruchome
    – inne choroby – szczególnie cukrzyca, otyłość, miażdżyca, zaburzenia krążenia, zaburzenia krzepnięcia
    – odczyny po radioterapii
    – otyłość
  • Po trzecie, czynniki zależne od personelu:
    – podawanie leku cytostatycznego przez niedoświadczony personel
    – wykonywanie wielokrotnych prób wkłucia
    – niewłaściwe miejsce wkłucia
    – zbyt szybkie podawanie leku z naciskiem na żyły
    – podawanie leków bolusem (szybkim wstrzyknięciem dożylnym)
    – podawanie leków pod wysokim ciśnieniem
    – używanie niewłaściwego sprzętu jednorazowego – np. igieł typu motylek, ostrych igieł, stalowych cewników itp.
    – nieprawidłowo założony/uszkodzony port donaczyniowy

Sposoby zapobiegania wynaczynieniom

Aby uchronić pacjenta przed wynaczynieniem, personel medyczny powinien regularnie uczestniczyć w szkoleniach, tak by podawanie leków cytostatycznych odbywało się zgodnie z aktualnymi wytycznymi i procedurami obowiązującym w danej jednostce. Dlatego niezwykle istotne jest, aby u pacjentów szczególnie narażonych na wystąpienie wynaczynienia, przed rozpoczęciem chemioterapii, rozważyć założenie portu donaczyniowego. Personel podający leczenie onkologiczne, powinien potrafić odpowiednio dobrać miejsce wkłucia – np. przedramię. Powinno unikać się nadgarstka czy grzbietu dłoni, ponieważ w tych miejscach jest mało otaczającej tkanki, która może chronić głębsze struktury. Cytostatyków nie powinno się podawać w miejsca objęte obrzękiem limfatycznym ani do naczyń, gdzie do 48h wcześniej było wykonane wkłucie powyżej zaplanowanego.
Ponadto ważne jest również zadbanie o odpowiedni sprzęt, którym podawane są leki. Unika się igieł „motylek” czy ostrych igieł. Miejsce wkłucia należy odpowiednio zabezpieczyć, najlepiej przezroczystym opatrunkiem, aby kontrolować miejsce podawania leku.

REKLAMA
REKLAMA

Leki silnie uszkadzające, o ile to możliwe powinno się podawać przez wkłucie centralne i w pierwszej kolejności. Do tych leków należą takie substancje jak:
– bendamustyna
– sole platyny (cisplatyna)
– alkaloidy Vinca (winblastyna, winorelbina, winkrystyna)
– antracykliny (doksorubicyna, epirubicyna, daunorubicyna itp.)
– mitomycyna C
– taksany (docetaksel, paklitaksel)

Farmaceuta, który przygotowuje leki cytostatyczne, powinien zadbać o to, aby przygotowane stężenia nie przekraczały dopuszczalnych w Charakterystyce Produktu Leczniczego bezpiecznych stężeń leku w roztworach pomocniczych. Należy również zadbać o to, aby w podawanym roztworze nie znalazły się żadne cząstki nierozpuszczonego produktu leczniczego.
Bardzo ważne jest również, aby przed dodaniem do roztworu nośnego leku, wypełnić linię infuzyjną neutralnym roztworem (na przykład 0,9% solą fizjologiczną lub 5% glukozą). Dzięki temu, w przypadku wynaczynienia, jest szansa, że poza naczynie wydostanie się tylko płyn obojętny dla pacjenta, a nie lek. Bezwzględnie nie wolno przepłukiwać wkłucia roztworem leku cytostatycznego.
Należy często sprawdzać ewentualny wsteczny wypływ krwi.

Źródła:

Standardy jakościowe w farmacji onkologicznej Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, 2018
https://www.ejoncologynursing.com/article/S1462-3889(12)00090-7/fulltext
Niewodniczańska-Góra K.: Komplikacje związane z podażą leków cytotoksycznych. Wynaczynienia. Farmacja Szpitalna. 2010
http://www.onkologia.zalecenia.med.pl/pdf/zalecenia_PTOK_tom1_20_Postepowanie_w_wynaczynieniu_lekow_przeciwnowotworowych_20190214.pdf

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

logo