REKLAMA
REKLAMA

Terapeutyczne monitorowanie antybiotykoterapii

Już w 2011 roku Światowa Organizacja Zdrowia alarmowała o erze nadmiernej antybiotykoterapii. Coraz bliższa staje się wizja świata medycyny bez obecności w nim antybiotyków.
Monitorowanie stężenia leku we krwi postawą bezpiecznej antybiotykoterapii

Kilka lat temu WHO ogłosiła, iż XXI wiek może stać się erą postantybiotykową i nawet łagodne zakażenia mogą doprowadzić do zgonu. Na przestrzeni lat do patogenów opornych na co najmniej trzy grupy antybiotyków, tzw. MDR, mikrobiolodzy dodali dwie nowe kategorie. Są to ekstremalnie oporne XDR, wrażliwe tylko na jedną grupę terapeutyczną, oraz PDR – oporne na wszystkie
dostępne antybiotyki. W konsekwencji tego należy szczególnie uważać przy doborze antybiotykoterapii do zakażenia.

Przyczyny narastania oporności bakterii

Wśród przyczyn należy wymienić między innymi podawanie antybiotyków w nieodpowiednich dawkach i/lub w niewłaściwym schemacie dawkowania. Co więcej stosowanie leków przeciwbakteryjnych w dawkach subterapeutycznych, nie tylko nie daje klinicznych efektów, ale przy uzyskaniu stężeń podprogowych generuje szczepy oporne. Natomiast dawki zbyt wysokie zwiększają ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych.

Metoda poprawy bezpieczeństwa terapii

Jest stosowana w sytuacji gdy efekt farmakologiczny jest trudny do zmierzenia w czasie terapii (np. działanie przeciwbakteryjne antybiotyków) a ponadto rozpiętość między dawką leczniczą i toksyczną jest mała. W takich przypadkach poprawa bezpieczeństwa terapii polega na śledzeniu obecności leku w surowicy, czyli terapeutyczne monitorowanie leków (TDM, Therapeutic Drug Monitoring). Wśród najważniejszych korzyści, jakie niesie oznaczanie stężenia leku we krwi, należy wymienić między innymi poznanie problemu niedodawkowania. Kolejna z nich to bezpieczne stosowanie wysokich dawek leków potencjalnie toksycznych a także wykrycie zagrożenia objawami niepożądanymi – zanim ujawnią się one klinicznie. Pozwala również na wgląd w procesy interakcji farmakokinetycznych oraz zmniejszenie kosztów leczenia przy poprawie jego bezpieczeństwa.

REKLAMA
REKLAMA

Narodowy Program Ochrony Antybiotyków

Aktualne wytyczne i zalecenia organizacji międzynarodowych, w tym Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków, dotyczące leczenia ciężkich zakażeń wskazują niejednokrotnie
na konieczność prowadzenia antybiotykoterapii monitorowanej i modyfikowanej. Opiera się ona na podstawie parametrów farmakokinetycznych antybiotyków, pomiarów ich stężeń
w surowicy i wartości minimalnego stężenia hamującego (MIC). Wiele antybiotyków, między innymi  takich jak β-laktamy czy makrolidy, cechuje szeroki indeks terapeutyczny. Dlatego w przypadku tych leków nie znajduje się przesłanek do prowadzenia TDM. Niektóre, jak antybiotyki aminoglikozydowe i wankomycyna, mają wąski indeks terapeutyczny. Indukowana przez nie toksyczność może być ostra i nieodwracalna, dlatego mocno rekomendowane jest oznaczanie stężeń tych leków w surowicy.

Antybiotykoterapia wankomycyną

Antybiotyk glikopeptydowy, który działa silnie bakteriobójczo na wiele bakterii Gram-dodatnich, w tym na gronkowce czy paciorkowce. Działa również na enterokoki oraz Listeria a także różne szczepy Clostridium. Obecnie stosowana w lecznictwie jako alternatywa w stosunku do penicylin i cefalosporyn. Jest lekiem z wyboru w zakażeniach metycylinoopornymi szczepami Staphylococcus aureus i koagualazo-ujemnymi szczepami gronkowców.

Długo panowało przekonanie, że wankomycyna jest bardzo toksycznym antybiotykiem. Z czasem okazało się, że przy zastosowaniu właściwych dawek i stężeń, a ponadto w związku z wprowadzeniem monitorowania stężeń wankomycyny we krwi, antybiotyk ten został uznany za względnie bezpieczny. Bardzo intensywne badania pozwoliły na ustalenie stosunkowo wąskiego przedziału stężeń terapeutycznych. Obecnie wśród najczęściej występujących działań niepożądanych wymienia się tzw. zespół „czerwonego człowieka”, objawiający się swędzącą wysypką w okolicy twarzy, szyi oraz górnej części tułowia, rzadziej – spadkiem ciśnienia i obrzękiem naczynioruchowym. Stwierdzono, że częstość objawów zależy od szybkości infuzji oraz stężenia wankomycyny w podawanym roztworze. Aby zmniejszyć niebezpieczeństwo, należy podawać wankomycynę w stężeniu nie większym niż 5 mg/ml i w czasie nie krótszym niż 30 minut.

Konsekwencją zbyt niskiego stężenia wankomycyny we krwi jest pojawianie się szczepów VISA (Vancomycin-intermediate susceptible S. aureus) lub VRSA (Vancomycin-resistantS. aureus).

Oznaczanie stężenia wankomycyny w antybiotykoterapii

Istnieją grupy chorych, u których oznaczanie stężeń wankomycyny w surowicy daje najwięcej korzyści. Zaliczamy do nich: noworodki, w tym szczególnie wcześniaki, osoby w podeszłym wieku oraz chorych z niewydolnością nerek, zwłaszcza z bezmoczem a także pacjentów poddanych hemodializie i dializie otrzewnowej. Ponadto do tej grupy zaliczamy kobiety w ciąży oraz chorych z zapaleniem opon mózgowych. U chorych z niewydolnością nerek okres półtrwania wankomycyny wydłuża się znacznie – aż do 7,5 dnia w bezmoczu.

Oznaczanie stężeń wankomycyny wykonujemy w stanie stacjonarnym. Występuje on po około 30 h od rozpoczęcia antybiotykoterapii. Krew do oznaczenia pobiera się w drugiej dobie leczenia.
Pobrana w czasie 30–60 minut po zakończeniu wlewu dożylnego używana jest do oznaczenia stężenia maksymalnego (Cmax). Determinuje on toksyczność antybiotyku. Dodatkowo, krew pobrana tuż przed następnym wlewem służy do oznaczenia stężenia minimalnego Cmin. Determinuje to skuteczność leku. U chorych z niewydolnością nerek okres stacjonarny występuje późno. Niekiedy występuje po 6–7 dniach leczenia. Dlatego oznaczenia wykonywane wcześniej mogą nie być adekwatne i wymagają powtarzania. Pożądane wartości Cmin zależą od rodzaju zakażenia i lekooporności drobnoustroju. Z reguły wystarcza jednorazowe oznaczenie stężenia Cmin. Kolejne pomiary należy wykonać w sytuacjach, gdy nie zostało uzyskane właściwe stężenie i dobrano nową dawkę dla pacjenta. Ponadto, gdy zmieniły się parametry czynnościowe nerek oraz w przypadku długotrwałej terapii (1 x w tygodniu).

Źródła:

magazyn Apteka Szpitalna.pl nr 04

http://antybiotyki.edu.pl/program/podstawy-utworzenia-programu/

REKLAMA
REKLAMA

Jak oceniasz artykuł?

Twoja ocena: Jeszcze nie oceniłeś/aś artykułu

Udostępnij tekst w mediach społecznościowych

0 komentarzy - napisz pierwszy Komentujesz jako gość [ lub zarejestruj]

logo